SaaS Sözleşmesinde "İstediğimiz Zaman Değiştirebiliriz" Maddesi Geçerli mi? Genel İşlem Koşulu ve TBK m.24
Bir CRM ya da başka bir yazılımı abonelikle alırken önünüze “Hizmet Şartları” veya “Kullanım Koşulları” başlıklı bir metin gelir. Bu metni siz yazmadıysanız ve üzerinde madde madde pazarlık etmediyseniz, Türk Borçlar Kanunu'nun ona verdiği ayrı bir ad var: genel işlem koşulu. Ad önemli, çünkü bu metinler için kanunda ayrı bir denetim rejimi kurulmuş.
Bu yazının cevapladığı tek soru şu: sözleşmede “bu şartları istediğimiz zaman değiştirebiliriz” anlamına gelen bir kayıt varsa, sağlayıcı buna dayanarak fiyatı, asgari kullanıcı sayısını ya da kota gibi sayısal hükümleri sonradan tek başına değiştirebilir mi?
Cevabı doğrudan yazalım. TBK m.24'e göre, düzenleyene tek yanlı olarak karşı taraf aleyhine sözleşme hükmünü değiştirme yetkisi tanıyan kayıtlar yazılmamış sayılır. Bunun ne demek olduğunu ve sözleşmenin kalanına ne yaptığını aşağıda madde madde açıyoruz.
Sonuç sağlayıcının işine gelmiyor: kötü yazılmış bir tek yanlı değişiklik maddesi sağlayıcıyı korumak yerine sağlayıcının kendi korumasını elinden alabiliyor. Bu hesabı kendi sözleşmemiz için yaptık ve sonuç bizim aleyhimize çıktı; yazıyı bunu bilerek yazıyoruz.
Bir sınır: bu bir bilgilendirmedir, hukuki görüş değildir. Biz avukat değiliz. Aşağıdakiler kendi yaptığımız kaynaklı bir mevzuat araştırmasına dayanıyor ve önce kendi sözleşmemizi düzeltmek için kullanıldı. Sizin sözleşmenizde ne olacağı metnin kendisine bağlıdır ve onu bir hukukçuya okutmanız gerekir.
Bu maddelerin işlevi sözleşmeyi bozmak değil, nasıl yazılacağını belirlemek: sayının nerede durduğu, değişikliğin nasıl bildirileceği ve müşterinin cezasız çıkabilme hakkı, bir metnin ayakta kalıp kalmayacağını belirliyor.
İçindekiler
Genel işlem koşulu ne demek, sizin sözleşmeniz buna giriyor mu?
Genel işlem koşulunu tanımlayan madde TBK m.20. Aşağıdaki cümle maddenin lafzı değil, bizim özetimiz: düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden ve tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleri. Maddenin kendi metnini mevzuattan okuyun; biz burada alıntı yapmıyoruz.
Tanımın üç parçası var ve üçü birlikte aranıyor: önceden hazırlanmış olması, tek başına hazırlanmış olması ve çok sayıda benzer sözleşmede kullanılmak üzere yazılmış olması. Bir SaaS sağlayıcısının bütün müşterilerine aynı hâliyle sunduğu Hizmet Şartları metni bu üç parçayı da taşır.
Burada işe yarayan ayrım şu: bir hükmün bu tanıma girmesi için sizin onu okumamış ya da anlamamış olmanız gerekmiyor. Sağlayıcının şablonundan çıkmış ve size aynen sunulmuş bir madde, altına imza atmış olsanız bile önceden ve tek başına hazırlanmış bir hükümdür.
Pratik karşılığı: bu yazıdaki denetimler, teklif ekinde gelen ve her müşteride aynı olan şartlar metni için yazıldı. Sizin talebinizle metne eklenmiş, karşılıklı konuşulmuş özel bir maddenin bu rejime girip girmediğini araştırmamız kapsamına almadık; onu hukukçunuza ayrıca sorun. Bu yüzden sözleşmeyi okurken sorulacak ilk soru “bu madde adil mi” değil, “bu maddeyi kim yazdı ve ben ona dokunabildim mi” olmalı.
“İstediğimiz zaman değiştirebiliriz” kaydı ve TBK m.24
TBK m.24, genel işlem koşulu içeren bir sözleşmede düzenleyene tek yanlı olarak karşı taraf aleyhine sözleşme hükmünü değiştirme ya da yeni düzenleme getirme yetkisi tanıyan kayıtları ele alıyor. Bu kayıtlar yazılmamış sayılır. İki ayrıntı belirleyici.
Birincisi, ölçüt “aleyhine” olması. Madde her değişikliği değil, karşı taraf aleyhine sonuç doğuran değişikliği hedefliyor. Sağlayıcının lehinize yaptığı bir değişiklik — kota artışı, bir sınırın kaldırılması — bu maddeyle sakatlanmaz. “Değişiklik maddesi tümden geçersizdir” demek bu yüzden yanlış olur; sakat olan, size zarar veren değişikliği tek başına yapabilme yetkisidir.
İkincisi, sonucun adı “yazılmamış sayılma”. Kayıt, metinde hiç bulunmamış gibi işlem görür; sağlayıcı o kayda dayanarak yaptığı değişikliği dayanaksız yapmış olur. Bu, “hükümsüzlük”ten farklı bir sonuçtur: kesin hükümsüzlük TBK'da ayrı bir maddede düzenlenmiş ve orada şartlar oluşursa sözleşmenin tamamı düşebiliyor. Yazılmamış sayılmada ise m.22 gereği sözleşmenin kalanı ayakta kalır. Ayrımın sizin sözleşmenizde ne değiştireceğini hukukçunuza sorun.
Peki sağlayıcı şartlarını hiç değiştiremez mi? Değiştirebilir — ama yetkiyi kendine tek yanlı vererek değil, size gerçek bir seçim bırakarak. Araştırmamızın işaret ettiği formül iki parçadan oluşuyor: değişiklik yürürlüğe girmeden önceden bildirim ve bildirim üzerine cezasız fesih hakkı. İkisi birlikte olduğunda değişiklik tek yanlı olmaktan çıkar: kabul etmeyen müşteri cezasız çıkabilir. Kullanılmayan dönemin iadesi bu formülün bir parçası değil — araştırmamız onu saymıyor, biz de bu yazıda bir şart olarak yazmıyoruz.
Hangi madde hangi sonucu doğuruyor
| Sözleşmedeki durum | Dayanak | Sonuç |
|---|---|---|
| Düzenleyenin önceden, tek başına ve çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere hazırlayıp size sunduğu metin | TBK m.20 | Genel işlem koşuludur; aşağıdaki denetimler bu metin için işler |
| Düzenleyene tek yanlı olarak karşı taraf aleyhine değiştirme ya da yeni düzenleme getirme yetkisi veren kayıt | TBK m.24 | Yazılmamış sayılır; sözleşmeye hiç girmemiş gibi işlem görür |
| Bir kayıt yazılmamış sayıldıktan sonra sözleşmenin kalan hükümleri | TBK m.22 | Geçerliliğini korur |
| Sizin talebinizle eklenmiş, karşılıklı konuşulmuş özel madde | Araştırma kapsamı dışında | Bu yazıdaki denetimler sağlayıcının şablonundan çıkan metin için yazıldı; böyle bir maddeyi hukukçunuza sorun |
Madde düşerse abonelik ne oluyor? TBK m.22
TBK m.22'nin söylediği şey basit: sözleşmenin, yazılmamış sayılan genel işlem koşulları dışındaki hükümleri geçerliliğini korur.
Sonucu ise beklenenin tersi. Sağlayıcı sözleşmeye tek yanlı değiştirebileceği bir asgari kullanıcı sayısı ya da bir kota koyduysa ve bu kayıt yazılmamış sayılırsa, sözleşme çökmez: yalnız o şart düşer ve abonelik, düşen şart olmadan devam eder.
Yani kötü yazılmış bir tek yanlı değişiklik maddesi sağlayıcıyı korumuyor; sağlayıcının kendi korumasını — asgari kullanıcı şartı, taahhüt süresi, cayma bedeli — elinden alabiliyor. Müşteri ise sözleşmeden çıkmak zorunda kalmıyor.
Alıcı tarafında bunun iki pratik sonucu var. Birincisi, böyle bir madde gördüğünüzde ilk refleks paniklemek değil, maddenin gerçekten ne işe yaradığını sormak olmalı. İkincisi, bu sonuca dayanıp sözleşmeyi kendi başınıza “o madde yokmuş gibi” işletmeye başlamak riskli bir adımdır; maddeyi işaretleyip hukukçunuza taşımak daha ucuza gelir.
Sayı nerede duruyor: sözleşme metninde mi, dışarıdaki bir değişkende mi?
Bu yazının en pratik kısmı burası ve teknik bir ayrıntıdan çıkıyor.
İçerik yönetim sistemlerinde bir sayfadaki sayı, tek yerden güncellenebilsin diye bir değişkene bağlanabilir. Fiyat sayfasında bu iyi bir pratiktir. Sözleşme metninde başka bir şeye dönüşür.
Mekanizma şöyle işliyor: sözleşmedeki asgari kullanıcı sayısı bir değişkene bağlıysa, o değişkeni değiştirdiğiniz gün müşterinin kabul ettiği hüküm, müşterinin iradesi olmadan değişmiş olur. Kimse bir madde yazmamıştır, kimse bir bildirim göndermemiştir; ama metin artık başka bir şey söylemektedir. Bu, m.24'ün tarif ettiği tek yanlı değiştirme yetkisinin sözleşme diline değil site altyapısına gömülmüş hâlidir ve aynı sonucu doğurur.
Kendi sözleşmemizdeki asgari kullanıcı sayısını bu yüzden bir değişkene bağlamadık; sayı metne sabit yazılıyor. İlk gerekçemiz izlenebilirlikti — sözleşme metni değiştiğinde bunun bir sürüm değişikliği olarak görünmesini istiyorduk. Araştırma buna ikinci ve daha ağır bir gerekçe ekledi.
Alıcı tarafında karşılığı tek bir kontrol: sayısal hüküm metnin kendisinde mi duruyor, yoksa “güncel listemize bakınız” gibi bir dış referansta mı? Dışarıdaysa, o sayı sizin kabulünüzden bağımsız değişebiliyor demektir — ve o dış sayfayı da sağlayıcı yönetir.
Bunun ikizi sürümleme sorunudur. Hangi metni kabul ettiğinizi sonradan ispatlayabilmeniz gerekir; sözleşmede sürüm numarası ve tarih yoksa, karşı tarafın sunucusundaki metin her an güncellenebildiği için “ben bunu kabul etmemiştim” demenin dayanağı zayıflar. Sağlayıcı eski sürümleri arşivliyorsa bunu yazıya döker; dökmüyorsa kabul anında metnin bir kopyasını kendiniz saklayın.
Bir SaaS sözleşmesini okurken izlenecek sıra
-
1
Maddeyi kim yazdı, onu ayırın
Önünüzdeki maddelerden hangileri sağlayıcının şablonundan geldi, hangileri sizin talebinizle eklendi? Bu yazıdaki denetimler şablondan gelen metin için yazıldı. Konuşularak eklenmiş özel maddeleri araştırmamız kapsamına almadık; onları ayrı bir yığına koyup hukukçunuza sorun.
-
2
Tek yanlı değişiklik yetkisini işaretleyin
“Şartları dilediğimiz zaman değiştirebiliriz”, “bu sayfanın güncel hâli geçerlidir”, “değişiklikler yayınlandığı anda yürürlüğe girer” gibi kayıtları işaretleyin. Ölçüt kullanılan kelime değil doğurduğu sonuç: değişiklik sizin aleyhinize olabiliyor mu?
-
3
Bildirim ve cezasız fesih hakkını arayın
İşaretlediğiniz her maddenin yanında iki şey olmalı: değişiklik yürürlüğe girmeden önce bildirim ve bildirim üzerine cezasız fesih. Biri bile yoksa madde tek yanlıdır. Kullanılmayan dönemin iadesi ayrıca yazılıysa bu sizin lehinize ek bir güvencedir; araştırmamızın saydığı bir şart değil.
-
4
Sayıların nerede durduğuna bakın
Asgari kullanıcı sayısı, kota, saklama süresi ve fiyat sözleşme metninde mi yazılı, yoksa dışarıdaki bir sayfaya mı bağlanmış? Dışarıya bağlanmış her sayıyı ayrıca not edin.
-
5
Kabul ettiğiniz sürümü kayda geçirin
Metinde sürüm numarası ve tarih var mı? Yoksa kabul ettiğiniz gün metnin bir kopyasını kendi tarafınızda saklayın; sonradan ispat yükü sizde olur.
-
6
Şüpheli maddeyi hukukçuya taşıyın
Bu yordam bir maddenin neden tartışmalı olduğunu işaretlemenize yarar; sonucun ne olacağına bu yazı karar veremez. Hangi maddenin neden tartışmalı olduğunu işaretlemiş olarak gitmek, avukatınızın harcayacağı süreyi kısaltır.
Bizim sınırlarımız
Bu yazı bir mevzuat araştırmasına dayanıyor. Aşağıdakiler o araştırmanın bizde ne değiştirdiği ve nerede durduğumuz.
- Avukat değiliz; bu bir bilgilendirmedir, hukuki görüş değildir. Araştırmamızda incelenen 103 atıfın 94'ü ayrı bir çürütme turunda doğrulandı, 9'u reddedildi. Bu yazının dayandığı maddelerin metnini araştırma dosyamıza birebir kanun lafzıyla ekledik; yazının gövdesinde ise alıntı yerine kendi özetimizi kullanıyoruz ve bunu her seferinde belirtiyoruz. Madde metinlerini mevzuattan kendiniz de okuyun, sözleşmenizi bir hukukçuya okutun.
- Kendi Hizmet Şartları metnimizdeki tek yanlı değişiklik maddesini TBK m.24 gerekçesiyle yeniden yazdık: önceden bildirim ve cezasız fesih. Sayfayı açın: metnin başında sürüm numarası ve tarih var, hangi sürümü okuduğunuzu oradan görürsünüz.
- Sözleşmedeki asgari kullanıcı sayısını bilerek bir değişkene bağlamadık; sayı metne sabit yazılır, değişirse sürüm değişir.
- Yazılı bir çalışma süresi (SLA) taahhüdü vermiyoruz; kiracı adreslerini dışarıdan izleyen bağımsız bir servis kurulu değil. Sözleşmede olmayan bir taahhüdü görüşmede sözlü olarak da vermiyoruz.
- ISO 27001 ya da SOC 2 sertifikamız yok ve alana kadar da iddia etmeyeceğiz. Sözleşme ekinde böyle bir belge göremezsiniz.
Sık sorulan sorular
Hizmet şartlarındaki “bu şartları istediğimiz zaman değiştirebiliriz” maddesi beni bağlar mı?
Genel işlem koşulu ne demek?
Bir madde yazılmamış sayılırsa sözleşmenin tamamı geçersiz mi olur?
SaaS sağlayıcısı asgari kullanıcı sayısını sonradan tek başına artırabilir mi?
Abonelik fiyatı tek taraflı olarak zamlanabilir mi?
Sözleşmenin hangi sürümünü kabul ettiğimi nasıl ispatlarım?
SaaS sözleşmesini imzalamadan önce ürünü deneyebilir miyim?
Kurulum kapsamı sözleşmeye nasıl yazılıyor, tarih ne zaman belli oluyor?
Rapitek yedekleme ve çalışma süresi konusunda ne taahhüt ediyor?
İlgili içerikler
- SaaS Nedir ve Bir Yazılımı Kiralamak Neyi Değiştirir? — verinin sahipliği ve abonelik bittiğinde çıkış hakkı.
- PaaS Nedir ve Bir CRM Alıcısını Neden İlgilendirir? — üzerine kurduğunuz katmanın kime ait olduğu.
- Hizmet Şartları — bizim kendi sözleşme metnimiz; bu yazıdaki altı adımlı yordamı onun üzerinde deneyebilirsiniz.
- Güvenlik — barındırma, yedekleme ve erişim tarafı.
Sözleşme maddelerini imzadan önce birlikte geçelim
Rapitek CRM'i kuran ekip, Salesforce döneminde 200'den fazla kurumsal CRM projesi tamamladı. Ürün yeni, ekip değil: alanları, aşamaları ve raporları biz yapılandırıyoruz, verinizi biz aktarıyoruz, ekibinize Türkçe eğitimi biz veriyoruz.
Keşifte kurulum kapsamını birlikte çıkarırız; çıkan kapsam yazılı olur.
Kerim Yıldırım
Kurucu, Rapitek CRM · Salesforce döneminde 200'den fazla kurumsal CRM projesi
Kaynaklar
Bu yazıdaki dış olgular şu birincil kaynaklara dayanıyor:
